Vikuskammtur

19. nóvember 2003

Mat á raunfærni

Undirritaður sat ráðstefnu í Stokkhólmi 17.-18. nóv. um mat á raunfærni, og satt best að segja kom mér þar ýmislegt á óvart og verður að segja eins og er að við erum eftirbátar granna okkar í þessum efnum og er þó ýmislegt í deiglunni hér. Þörf fyrir mat af þessu tagi er mest í Danmörku, Noregi og Svíþjóð þar sem eru flestir innflytjendur, en í vaxandi mæli leita innfæddir líka eftir rétti sínum, sem er bundinn í lögum í þessum löndum. Í Finnlandi eru mjög fáir innflytjendur, en samt sem áður halda þeir úti viðamiklu kerfi til þess að meta raunfærni og í framhaldi af því mati að fá menn inn í skóla til að ljúka tilteknu námi. Finnsk stjórnvöld hafa nú í forgangsröð að mennta fólk á aldrinum 30-55 ára sem enga menntun hefur; það eru um 300.000 manns og að meirihluta karlar.

Almennt má segja að framgangur mála sé þessi hvað varðar innfædda: Jón og Gunna leita til sérstakra miðstöðva í sveitarfélögum í Noregi, Finnlandi og Svíþjóð, skóla í Danmörku. Þar skilar fólkið vottorðum um fyrra nám – ef um það er að ræða, - starfsferilsskrá, lýsir síðan færni sinni og óskar svo – í samráði við þann sem viðtalið tekur, eftir mati inn í tiltekna starfsgrein, ellegar þá í skilgreint framhaldsnám. Segjum nú að Jón vilji verða smiður og telji fram eitt og annað sér til tekna í þeim efnum. Þá er kallaður til ráðgjafi á því sviði sem Jón sækir inn á og lætur hann Jón vinna eitt og annað af því sem hann segist kunna. Ef það reynist svo að karl kunni til verka og færnisvið hans spanni kröfur námskrár, þá fær hann dokumentasjón eins og það heitir hjá grönnum okkar, vottorð upp á tiltekin réttindi. Reynist kunnátta götótt leggur ráðgjafinn til ákveðið nám til þess að stoppa í götin og síðan fær viðkomandi skírteini sitt. Þetta ferli getur tekið allt frá tveimur klukkutímum upp í þrjá mánuði.

Innflytjendur og flóttamenn eru áberandi viðskiptavinir raunfærnimatsstofnana. Margir hafa engin plögg heiman að, svo að könnun á hæfni þeirra getur reynst viðamikil. Sem dæmi um umfang má nefna að í Oppland-fylki í Noregi þar sem búa 185.000 manns fá um 1000 manns mat af þessu tagi á ári. Í Finnlandi eru 360 mismunandi störf og próf sem fólk getur fengið sig metið inn í á þessum forsendum.

Þegar búið er að semja námsáætlun – sem er einstaklingsbundin – finna stofnanirnar heppilegt skólapláss fyrir viðkomandi, nema í Danmörku. Þar sér nemandinn sjálfur um að finna sér skóla og skólinn fær síðan greitt í samræmi við fjölda ársnemenda. Hér má benda á slóð Vox í Osló, en sú stofnun heldur utan um þessa starfsemi á landsvísu í Noregi, www.vox.no og slá sig inn á realkompetance. Norðmenn eru lengst á veg komnir í þessum efnum og matsmenn í hverju fylki fá ákveðna þjálfun áður en þeir taka til starfa. Norðmenn hafa samið viðamikla handbók þar sem er allt regluverkið og er það býsna fróðlegur lestur, sjá ^{www.oppland.org}, veljið opplæring og síðan realkompetance. Allir Norðmenn, innfæddir sem aðfluttir, eiga rétt á ókeypis mati á færni sinni og ókeypis menntun að skilgreindum námslokum hafi þeir náð 25 ára aldri. Hins vegar verða hinir fullorðnu sjálfir að kaupa námsgögn.

Í Gautaborg er stór matsstofnun. Meðalnemandi í mati kostar 15-18.000 skr., dýrustu nemendurnir (smiðir) kosta um 40.000 skr.. Að jafnaði er ódýrast að kanna hæfni þeirra sem ætla sér að vinna einföld skrifstofustörf. Aðilar vinnumarkaðarins eiga aðild að matsnefndum í Gautaborg og oft eru það þeir sem eru dragbítar á matsferlið. Því skyldi Bosníumaður sem búinn var að klippa landa sína í 20 ár í Sarajevo fá slík réttindi í Gautaborg þar sem allt er fullt af rökurum? Svona spyrja menn í ýmsum atvinnugreinum. 2000 manns fengu tiltekin starfsréttindi í Gautaborg í fyrra með þessum hætti, ýmist beint eða með viðbótarnámi.

En hvernig er þá staðan hér heima núna? Ég held að mat af þessu tagi fari nú fyrst og fremst fram í skólum; einstök fyrirtæki eru þó eitthvað að þreifa sig áfram. Við fáum inn nemendur með margvíslega reynslu og/eða skólagöngu að baki. Við lítum á plöggin þeirra, förum yfir starfsferil og eigum við þá viðtöl. Síðan fer fram mat og viðkomandi er settur inn í kerfið hjá okkur. Þetta á fyrst og fremst við heilbrigðisbrautirnar þar sem þorri nemenda er fullorðið fólk. Að jafnaði eru almennar greinar metnar og haldi nemandi síðan áfram til stúdentsprófs reynir á kunnáttuna og þá getur komið til þess að viðkomandi þurfi að bakka til þess að rifja upp.

Við höfum gert tilraun í samvinnu við Starfsmannafélag ríkisstofnana þar sem námskrá félagsins fyrir stuðningsfulltrúa er umrituð í merkingarbæra framhaldsskólaáfanga. Eyjólfur og Þórður önnuðust það verk. Það hygg ég að sé framtíðarstefna og námskeið fyrir ófaglærða sem faglærða eiga að taka mið af þessu því að þar með er fólk að búa í haginn fyrir frekara nám.

Skólar eiga skilyrðislaust að koma að viðræðum sem nú eru um þessi efni milli menntamálaráðuneytisins og Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins, því að hvergi brennur mat af þessu tagi jafnmikið á fólki í daglegri önn sem í skólunum.

Námsefnisgerð

Sendið mér afrit af umsóknum ykkar, því að heppilegt er að meðmæli komi frá viðkomandi stofnun.

Dimissio

Dimissio er næstkomandi föstudag. Dimittendi koma upp úr 10 og þeir fara héðan eigi síðar en hálftólf. Kennsla fellur því niður í þriðja tíma.

Sölvi Sveinsson